بعد از بستن عقد نکاح، زن دارای حقوق و حقوقی خاص میشود که مهمترین آنها مهریه است. مهریه مبلغ پولی است که مرد به عنوان تعهد خود در عقد نکاح به زن پرداخت میکند. میزان مهریه معمولاً قبل از عقد با توافق زوجین و خانوادههایشان تعیین میشود. در روز عقد، مبلغ مهریه در سند ازدواج ذکر میشود.
بعد از ازدواج، زن میتواند هر زمانی که خواست، مهریه خود را از مرد مطالبه کند. مرد موظف است مهریه مشخص شده را پرداخت کند. در صورتی که مهریه تعیین نشده باشد، به عنوان حداقل میزان، مقداری مشابه مهریههای دیگر در جامعه در نظر گرفته میشود.
اگرچه مهریه در اکثر کشورها الزامی نیست، اما در برخی جوامع و مذاهب، محل تأکید قرار دارد و پرداخت آن ضروری است. همچنین، انواع مهریههایی مانند صداق، صداقیه، کابین و قرض نیز وجود دارد.
با توجه به اینکه مهریه یکی از مهمترین مسائل در ازدواج است، لازم است که زوجین به طور دقیق به مذاکره و توافق در این زمینه بپردازند. همچنین، در صورت نیاز به مشاوره در این زمینه، میتوانید با وکیل علی مرتضایی تماس بگیرید.
مهریه چیست؟
مفهوم مهریه در عقد نکاح به معنای پرداخت یک مبلغ مالی توسط مرد به زن است که به صورت تملکی در اختیار زوجه قرار میگیرد. این پرداخت به منظور رعایت ضوابط شرعی و رسمی در زمان ازدواج صورت میگیرد و به عنوان صداق، صداقیه، کابین یا قرض نیز شناخته میشود.
باید توجه داشت که مهریه در زمان انعقاد نکاح، به طور قطعی و به نحوی قابل مطالبه توسط زوجه در اختیار قرار میگیرد. در صورتی که نکاح بطلان یا فسخ شود، مهریه به زن تعلق نمیگیرد. همچنین، در زمان عقد، زوجین میتوانند توافق کنند که شخص خاصی ضمانت پرداخت مهریه را بکند یا تضمین مالی برای پرداخت آن اخذ شود.
پس از فوت زن، مهریه قابل مطالبه است و وراث میتوانند در این خصوص ادعایی داشته باشند که براساس سهم الارث آنان تعیین میشود.
ویژگیهای مهریه چیست؟
پس از آشنایی با تعریف مهریه، باید به یاد داشته باشیم که هر مهریه باید دارای ویژگیهای بارزی باشد که هیچ گونه ابهامی در آن وجود نداشته باشد. در واقع، بهتر است که مال یا تعهدی که برای پرداخت مهریه تعیین میشود، باید به یکی از شکلهای زیر باشد:
- مهریه باید به صورت مشخص و در دسترس باشد، مثل ملک، اتومبیل، طلا و …
- باید به صورت دین باشد، مثل پرداخت مبلغی مشخص، ارائه بخشی از دارایی و نظایر آن
- باید به صورت منفعت مشخص باشد، مثل پرداخت اجاره بهای ملک و …
- باید به صورت کار و عمل باشد، مثل یاد دادن علم، تخصص و هر عمل مشروع دیگر.
اقسام مهریه
پس از توضیح تعریف مهریه، به بررسی انواع مهر میپردازیم. با این حال، در نکاح دایم تعیین مهریه، شرط لازم و ضروری برای صحت عقد نیست و در صورتی که در زمان عقد مهریه تعیین نشده باشد، عقد صحیح است و طرفین میتوانند بعد از ازدواج در مورد مهریه توافق کنند. به همین دلیل، بسته به اینکه مهریه در حین عقد تعیین شده یا نشده باشد، میتوان انواع مهر را شناسایی کرد. همچنین، مهریه با توجه به تعهد به نحوه پرداخت نیز قابل تقسیم بندی است.
مهریه یکی از حقوق مالی زن در قرارداد ازدواج است و در صورت فوت شوهر، برای پرداخت آن مسئولیت بر عهده ماترک مرد خواهد بود.
با توجه به اینکه تعیین مقدار مهریه در عقد دائم به دلخواه افراد است، باید انواع مهریهها را بشناسیم. در این قسمت از مطلب، قصد داریم نمونههای مختلف مهریه را بررسی کنیم و با آنها بیشتر آشنا شویم.
- مهرالمسمی
- مهرالمثل
- مهرالمتعه
- مهر السنه
- مفوضه البضع
- مفوضه المهر
مهرالمسمی
مهر المسمی مقدار معین از مالی می باشد که در زمان عقد و از طریق توافق زوجین به عنوان مهریه تعیین میشود. طبق قانون، زن تنها میتواند از مرد درخواست کند که حداقل ۱۱۰ سکه از این مهریه را به عنوان حق خود دریافت کند. برای تأمین اجرای قانون، محکومیتهای مالی وجود دارد.
مهر المثل
یکی از حقوق مالی زن در زندگی مشترک محسوب میشود که براساس ماده 1100 قانون مدنی، در صورتی که مهر المسمی، مجهول بوده و مالکیت یا مالیت مربوط به آن تعیین نشده باشد، تعیین میگردد. همچنین، ماده 1087 قانون مدنی، شرایط تعلق مهر المثل را بهصورتی مشخص میکند که در صورتی که در حین عقد نکاح، مهریه ذکر نشده باشد و شرط عدم وجود مهریه تعیین شده باشد و همچنین، قبل از تعیین مهریه، زوجین نزدیکی داشته باشند، کارشناس دادگاه با بررسی موقعیت خانوادگی، شخصیتی، تحصیلی، شغلی و اجتماعی زن، میزان مهریه را با توجه به مهریه سایر اقارب و نزدیکان او، تعیین میکند.
مهرالمتعه
در صورتی که در عقد نکاح دائم، مهریه مشخص نشده باشد و عقد بدون مهر صورت گرفته باشد و در ادامه شوهر، قبل از اقامه نزدیکی و تعیین مهریه، زن خود را طلاق دهد، زن مستحق مهرالمتعه خواهد بود. در مقابل، در مثال قبلی که اشاره شد، اگر نزدیکی انجام نشود، زن مستحق مهر المثل خواهد بود.
مهر المتعه، در برابر سایر انواع مهریه، به طور معمول در صورت تعیین مقدار، بر اساس وضعیت اقتصادی شوهر تعیین میشود و در این حالت، زن حق اعتراض ندارد و مرد ملزم به پرداخت مهر المتعه میشود. قاضی دادگاه با توجه به شرایط مرد و وضعیت اقتصادی او، مقدار مهر المتعه را تعیین میکند.
مهر السنه
یکی از انواع مهریه هاست که در قانون مدنی به آن اشاره نشده و برای درک بهتر آن، باید به تعاریف فقهی مراجعه کرد. این نوع مهر، مهریه حضرت فاطمه، دختر پیامبر اسلام (ص) است که میزان آن 500 درهم است. در صورتی که در سند نکاحیه، نوع مهر السنه ذکر شود، محاسبه آن با توجه به نرخ روز صورت میگیرد.
مفوضه البضع
در قرارداد نکاح دائمی که مقدار مهر آن مشخص نشده و با شرط عدم تعیین مهر انجام شده باشد، زوجه به عنوان مفوضه البضع شناخته میشود.
مفوضه المهر
همچنین در نکاح دائمی که تعیین مقدار مهر را به صلاحدید شوهر، زوجه یا ثالث واگذار کردهاند، زوجه به عنوان مفوضه المهر شناخته میشود.
مهریه عندالاستطاعه
مهریه عندالاستطاعه یا همان “مهریه به اندازه توان”، شرطی است که در عقدنامه نکاح درج میشود. طبق این شرط، تا زمانی که شوهر توانایی پرداخت مهریه را نداشته باشد، همسر نمیتواند مهر خود را از او وصول کند. به این صورت که زوجه در صورت توانایی شوهر، میتواند مهر خود را وصول کند.
فرق مهریه عندالاستطاعه با مهریه عندالمطالبه
باید توجه داشت که مهریه عندالاستطاعه با مهریه عندالمطالبه متفاوت است. در مهریه عندالمطالبه، مرد محکوم به پرداخت مهریه است و باید در صورت وجود شرایط، مهر خود را پرداخت کند. اما در مهریه عندالاستطاعه، ابتدا باید توانایی شوهر در پرداخت مهریه ثابت شود و سپس زوجه میتواند مهر خود را وصول کند.
قانون و شرایط جدید دریافت مهریه
مطابق قانون جدید، شرایط دریافت مهریه به شرح زیر است:
- در قانون جدید، برای کسانی که مهریه آنها کمتر از ۲۰ میلیون تومان تعیین شده، امکان مطالبه مهریه از طریق شورای حل اختلاف وجود دارد. اما در صورتی که مبلغ تعیین شده بیشتر از این مقدار باشد، زن میتواند با ارائه مدارک و اسناد مربوط به دفتر ازدواج و طلاق، مهریه خود را به اجرا درآورد. این اجرا میتواند توسط دادگاه یا اداره ثبت صورت گیرد.
- حق دریافت مهریه برای زن تقدیم دادخواست و روز اقامه دعوا ملاک نیست، بلکه پس از صدور حکم دادگاه، مرد موظف است مهریه را بر اساس نرخ روز پرداخت نماید.
- در صورتی که برای پرداخت مهریه، مرد نتواند به صورت آنی پرداخت کند و نیاز باشد اموال غیرمنقول و منقول و حسابهای بانکی خود را به عنوان تضمین پرداخت به محکمه ارائه کند، زن میتواند با درخواست به اداره ثبت، برای دریافت مهریه اقدام کند.
مهریه در عقد موقت و طلاق توافقی
در عقد موقت، اگر صیغه ثبت شده باشد و مبلغ مهریه مشخص شده باشد، خانم پس از جاری شدن صیغه طلاق میتواند درخواست مهریه را به دادگاه ارائه نماید و مهریه ای کهئ در زمان نکاح تعیین گردیده را دریافت نماید. اما در صورتی که مبلغ مهریه کمتر از ۲۰ میلیون تومان باشد، شورای حل اختلاف وظیفه رسیدگی به پرونده درخواست مهریه را خواهد داشت. همچنین، در شرایطی که عقد موقت ثبت نشده باشد اما دو شاهد زن یا مرد برای جاری شدن صیغه و تعیین مهریه وجود داشته باشد، زن میتواند از طریق مراجع قانونی برای دریافت مهریه اقدام کند.
مهریه در طلاق توافقی
همانطور که می توان از عنوان فهمید در طلاق توافقی، زن به طور معمول قسمتی یا تمامی مهریه را بخشیده و این هم به این دلی می باشد که بدون دردسر و طولانی شدن روند دادگاه از همسرش جدا شود. در برخی موارد خانم ها شرط دریافت حضانت فرزند و استرداد جهیزیه را در قبال بخشش مهریه قرار می دهند و به طلاق توافقی رضایت میدهند.
مهریه دختر باکره
در صورتی که بعد از صدور صیغه طلاق بین زن و مرد، نزدیکی و رابطه زناشویی بین آنها وجود نداشته باشد، مهریه زن نصف یا ۵۰% مهریه تعیین شده خواهد بود. بنابراین، در صورتی که زن باکره باشد و قبل از رابطه زناشویی درخواست طلاق مطرح شود، مرد موظف است که نصف مهریه زن را به او پرداخت کند.
برای اجرای این امر، مراحل به اجرا گذاشتن مهریه زوجه باکره مانند سایر ازدواجهای سنتی است. در مرحله اول، لازم است که درخواست مطالبه مهریه و لیست اموال مرد به دادگاه ارائه شود. سپس، بخشی از اموال مرد که به اندازه ۵۰% مبلغ مشخص شده است به عنوان مهریه تعیین میشود
گرفتن مهریه بدون طلاق
گرفتن مهریه بدون نیاز به طلاق نیز امکان پذیر است. در این حالت، زن میتواند با ارائه درخواست مهریه، از مرد خود مبلغ مشخص شده را دریافت کند. با این حال، برای دریافت مهریه بدون طلاق، باید با کمک وکیل، به دادگاه درخواست مطالبه مهریه را ارائه کرد. در این صورت، لیست کلیه اموال منقول و غیرمنقول و حسابهای بانکی باید به دادگاه ارائه شود.
با بررسی اسناد و نظر کارشناس دادگاه، بخشی از اموال مرد یا حتی تمام اموال او به عنوان مهریه زن توقیف خواهد شد. در صورتی که مرد تلاشی برای رفع توقیف اموال انجام ندهد، اموال زن به نفع مرد طبق قانون توقیف خواهد شد. اما به دلیل پیچیدگی و طولانی بودن فرایند دریافت مهریه بدون طلاق، بسیاری از زنان به دلایل مختلف ترجیح میدهند درخواست طلاق کنند و سپس مهریه خود را دریافت کنند.
بخشش مهریه
بخشش مهریه، یک موضوع حقوقی است که بیشتر به دلیل درخواست زن انجام میشود. با این حال، بخشش مهریه، یک فرآیند پیچیده است که برای اینکه زن بتواند به همسرش مهریه خود را بخشید، باید قوانین خاصی را رعایت کند.
اگر بخشش مهریه قبل از جاری شدن صیغه عقد انجام شود، غیرقانونی است و برای جلب رضایت دیگران است. برای بخشش مهریه، زن میتواند از روشهای مختلفی استفاده کند، از جمله تایید شفاهی، در یک دستنوشته، یا در دفتر اسناد رسمی.
بخشش مهریه در دفاتر اسناد رسمی، تحت شرایط خاصی انجام میشود، که از جمله آنها، حضور پدر زوجه، ارائه مدارک هویتی زوجین و سند ازدواج است. افرادی که به دفاتر ثبت اسناد رسمی مراجعه میکنند، معمولاً مهریه را در ازای دریافت مال، ملک، حق طلاق و یا دیگر مزایا به مرد میبخشند.
از جمله شرایطی که ممکن است باعث ارجاع از بخشش مهریه شود، نقص در مدارک یا مشکلات مالی است. در این شرایط، بخشش مهریه میتواند به تعویق افتاده یا به صورت قطعی لغو شود.
هزینهای که برای بخشش مهریه در دفتر ثبت اسناد رسمی دریافت میشود، به مبلغ مهریه وابسته است و در شرایط مختلف متفاوت خواهد بود.
ضوابط درخواست مهریه
ضوابط درخواست مهریه برای درخواست مهریه، شرایط زیر باید رعایت شود:
- تنها زنی که مهریه را به مرد خود نبخشیده باشد، مجاز به درخواست مهریه است.
- فقط یکبار می توان مهریه را دریافت کرد و در صورت دریافت درخواست مجدد نمیتوان داشت.
- از همان زمانی که صیغه عقد چه دائم و چه موقت برای زوجین جاری گردد زن میتواند درخواست دریافت مهریه کند.
- در صورت فوت همسر، تنها زنی که مهریه را در زمان حیات خود به همسرش نبخشیده باشد، مجاز به درخواست مهریه است.
- زمانی خانمی فوت می کند و در زمان قید خود مهریه را دریافت ننموده است در زمان فوت خانم وراث می توانند و مجاز می باشند تا درخواست مهریه را داشته باشند.
شرایط تقسیط مهریه
برای اقساطبندی مهریه، مرد باید اسناد اعسار و یا ناتوانی مالی خود را برای پرداخت مهریه به دادگاه تسلیم کند و با ادله قانونی ثابت نماید. اگر این اسناد مشخص کننده و کافی برای قاضی باشد که آقا به صورت موقت به دارایی خود دسترسی ندارد و یا پرداخت مهریه از میزان توان اقتصادی او بیشتر است، دادگاه مدارک را بررسی کرده و امکان تقسیط بدهی مهریه را صادر میکند.
در پرداخت مهریه توسط مرد، اموال و داراییهای مرد به عنوان مستثنیات دین توقیف نمیشود. این اموال شامل ضروریات و اسباب و لوازم ضروری برای زندگی مرد و افراد تحت تکفل وی است و قابل توقیف نیست.
نحوه محاسبه ارزش مهریه وجه رایج کشور
محاسبه ارزش مهریه در کشور بر اساس ماده ۲ آیین نامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی انجام میشود. برای محاسبه ارزش فعلی مهریه، مبلغ مهریه مندرج در عقدنامه با عدد شاخص مالی سال قبل تقسیم بر عدد شاخص مالی سال وقوع عقد ضرب میشود. به عنوان مثال، اگر مهریه با مبلغ 200/000 ریال در سال 1355 تحقق یافته باشد و قرار باشد مبلغ مهریه در سال 1390 تأدیه شود، با استفاده از اعداد شاخص مالی که در جدول پیوست آمده است، ارزش مهریه در حال حاضر با استفاده از رابطه فوق به صورت زیر محاسبه میشود: 200/000 ریال × (۱۲۳/۴۵) / (۴۷/۰) = 52/531/914 ریال تا پایان سال 1390، شاخص سال 1390 استفاده خواهد شد و پس از آن، شاخص سال 1391 جایگزین شاخص سال 1390 خواهد شد.
محاسبه مبلغ مهریه
محاسبه مبلغ مهریه بر اساس نرخ روز صورت میگیرد. در صورتی که مبلغ مهریه با واحد سکه تعیین شده باشد، مقدار سکههای مورد نیاز بر اساس نرخ روز محاسبه میشود. اما در صورتی که مبلغ مهریه به صورت پول نقد تعیین شده باشد، مبلغ مهریه بر اساس نسبت شاخص مالی یک سال قبل از درخواست مهریه به شاخص مالی سال تعیین مهریه تقسیم شده و سپس در مبلغ مهریه ضرب میشود. بنابراین میزان مهریه به روز خواهد شد.
هرچند، اگر زن در ازای حق طلاق، حضانت فرزند و… مهریه خود را در دفتر ثبت اسناد رسمی به همسر خود اهدا کند، دیگر نیازی به محاسبه مبلغ مهریه به نرخ روز نخواهد بود.
اجرا گذاشتن مهریه طبق قانون جدید
قبل از ابلاغ بخشنامه جدید، روشهای گرفتن مهریه به دو صورت بود: از طریق دادگاه خانواده و اجرای ثبت. (اجرای ثبت، یک سازمان اداری است که به واسطه آن میتوان هر مطالبهای که مستند به سند رسمی است، از جمله سند عقد ازدواج، را پیگیری کرد). اما براساس بخشنامه جدید، زوجین نمیتوانند مستقیماً به دادگاه مراجعه کرده و باید ابتدا از طریق اجرای ثبت اقدام کنند.
بخشنامه جدید نحوه اجرای مهریه را توضیح داده است. بر اساس این بخشنامه، زوجین باید به دفترخانهای که ازدواجشان در آنجا ثبت شده است، مراجعه کنند و درخواست اجرائیه مهریه را بدهند. سپس، اجرائیه صادر شده و به آدرس طرف مقابل فرستاده میشود و به او ۱۰ روز مهلت داده میشود که مهریه را پرداخت کند. اگر زوج مهلت را رد کند، زن به اجرای ثبت مراجعه کرده و درخواست تشکیل پرونده اجرایی را میدهد. سپس، با دریافت مدارک، از داراییهای زوج استعلام گرفته میشود تا مشخص شود آیا دارای دارایی هستند یا خیر؟ اگر دارای دارایی هستند، دستور توقیف آن صادر میشود. اما اگر دارایی کافی برای پرداخت مهریه ندارند، به آنها راهنمایی میشود تا به دادگاه مراجعه کنند و از طریق آن حکم بگیرند، زیرا اجرای ثبت مجاز به صدور حکم جلب نیست و برای مابقی مطالبات باید از دادگاه درخواست کرد.
روشهای مطالبه مهریه برای اجرای مهریه
چه در دوران عقد و یا طلب مهریه بدون نیاز به طلاق و یا هر روش دیگری، در همه این روشها برای اجرای مهریه، ارائه دادن دادخواست مطالبه مهریه، اسناد نشان دهنده اموال منقول، غیرمنقول و حسابهای بانکی مرد و اسناد هویتی و سند ازدواج الزامی می باشد.
سه روش زیر، به زنان اجازه اجرای مهریه را میدهند:
- اجرای مهریه از طریق دفاتر ازدواج و طلاق
- اجرای مهریه از طریق اداره اجرای ثبت
- اجرای مهریه از طریق دادگاه
در صورتی که مهریه هنوز مطالبه نشده باشد، زن میتواند پس از اجرای مهریه، مرد را ممنوع از خروج کند. همچنین، با توجه به قانون، زن میتواند اموال مرد را توقیف کرده و مهریه را بدون نیاز به طلاق مطالبه کند.
وکیل مهریه
وکیل علی مرتضایی، وکیل متخصص مهریه با تجربه و دانش کافی در زمینه پروندههای دریافت مهریه است. او قوانین مربوط به بخشش مهریه و رجوع از بخشش مهریه را به خوبی میشناسد و با همراهی شما به طور کامل دریافت مهریه را پیگیری خواهد کرد.
پروندههای مطالبه مهریه در پروندههای طلاق یا بدون طلاق پیچیدگیهای خود را دارند، بنابراین بهتر است از بهترین وکیل در ایران در این زمینه مشاوره بگیرید تا پروندهای که دارید بدون مشکل پیش برود و در کمترین زمان ممکن به نتیجه برسانید. وکلا و متخصصان موسسه دادسو پروندههای زیادی را در زمینه مطالبه مهریه به نتیجه رساندهاند.
برای دریافت خدمات مشاوره از طریق واتساپ با وکیل علی مرتضایی در ارتباط باشید و در خصوص پرونده مهریه خود با او مشورت کنید.
